نظام فضایی

نظام فضایی

فضا یک از مهمترین مفاهیم در جغرافیا است و مقولات فضايي از قبیل فاصله، طول، عرض، ارتفاع، اندازه، تراكم، ساخت، شكل، الگو، پيچيدگي،روابط، نسبت، حجم و جهت از اجزاء اصلی هر نظام فضایی می باشند که براي تحليل و تبيين پديده‌هاي غيرفيزيكي و در نظريه‌پردازي‌هاي اجتماعي، اقتصادي و سياسي کاربرد فراوانی دارند.

پیتر هاگت، فضا را به معنای حوزه یا ناحیه ای بزرگ می داند، که جلوه گاه تمامی فعالیت های انسان است و غیر انسان است و با هم دارای روابط متقابلی می باشند. اولیویه دولفوس نیز فضا را مجموعه ساختارها و کارکردهای محیط می داند. فضا، عینیتی حاصل از نقش‌پذیری و اثرگذاری افراد و گروههای انسانی در مکان و یا به سخن دیگر، پیامد عملکردهای متعامل دو محیط اجتماعی- اقتصادی و طبیعی- اکولوژیک است. ازاین‌رو، فضا را می‌توان نوعی تولید اجتماعی در مکان بشمار آورد.

نظام یا سیستم نیز، مجموعه‌ای از اجزاء ‌همبسته است که هریک از اجزاء آن با کارکرد معین، آن را به‌سوی هدف (یا اهداف) مشخص پیش می‌برند و دارای برون‌دادی است، که خاص همان نظام است.

فضا در بستر مکان و در گذر زمان ، همچون هر پدیده اجتماعی دیگر در معرض تحول و دگرگونی قرار دارد . عنصر اصلی تحول در فضا قابلیت های محیط فرهنگی (به مفهوم عام) و عوامل و نیروهای مادی و معنوی دخیل در آن است . بنابراین با توجه به اینکه فرهنگ گروههای انسانی در اصل به آرامی دگرگون می گردد، دگرگونی نظام فضایی نیز به کندی پدیدار می گردد . بررسی و شناخت فضا همواره بر مبنای مقیاس معین به انجام می رسد؛ از این رو، نظام های فضایی در مقیاس بزرگ (جهانی، کشوری و منطقه ای) ، مقیاس متوسط(ناحیه ای،محلی، شهری و یا روستایی) و مقیاس کوچک (دهکده، مزرعه، محله و …) مورد بررسی قرار می گیرد.

از یک نظام فضایی انتظار می رود که بتواند چارچوبی برای تبیین و تشریح روابط بین واقعیت فیزیکی و مرئی فراهم سازد. در این نظام فضایی هر جزء در عین اینکه کلیتی از یک کل است، دارای ویژگی های منحصر به فرد خود نیز می باشد.

هانری لوفور معتقد است، شکل گیری نظام فضایی به شدت متأثر از فرایندهای سیاسی است و فضا نمی تواند جدا از ایدئولوژی و یا سیاست باشد.

نظام فضایی، برایند و یا نتیجه ارتباط متقابل جوامع انسانی و بستر محیطی آنهاست که این جوامع با توجه به سطح فرهنگی(در معنای عام) خود تأثیراتی را بر این محیط می گذارند و در عین حال از آن نیز تأثی می پذیرند.

 

منابع :

  1. دولفوس ، اولیویه ، فضای جغرافیایی ، ترجمه دکتر سیروس سهامی ، نشر نیکا ، چاپ اول ، تابستان ۱۳۶۹
  2. سعیدی, عباس، دانشنامه جامع مدیریت شهری و روستایی، سازمان دهیاری ها و شهرداری های کشور ، ۱۳۸۸
  3. تقوایی، ویدا، نظام فضایی پنهان معماری ایرانی و ساختار آن، نشریه هنرهای زیبا، شماره ۳۰، تابستان ۱۳۸۶

 Hagget.P, the geographer art, Oxford: Basil Blackwell, 1990

Lefebvre, Henri, the production of space, translated by Donald Nicholson,1991

 

 

 

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *