توسعه همه جانبه

رواج مفهوم امروزي توسعه که بيشتر جنبه اي نسبي دارد،به دهه ۱۹۶۰ باز مي گردد. قبل از آن توسعه را با رشد يکي مي دانستند و توسعه به معناي افزايش ثروت بود.اما توسعه همان رشد اقتصادي نيست،زيرا توسعه جرياني چند بعدي است که در خود تجديد سازمان و سمت گيري متفاوت کل نظام اقتصادي- اجتماعي را به همراه دارد. توسعه علاوه بر بهبود در ميزان توليد و درآمد،شامل دگرگوني اساسي در ساختمان هاي نهادي،اجتماعي،اداري و همچنين ايستارها و وجه نظر هاي عمومي مردم است. توسعه در بسياري موارد حتي عادات و رسوم و عقايد مردم نيز در بر مي گيرد. سابقه تاريخي واژه توسعه به سالهاي بعد از جنگ جهاني دوم باز مي‌گردد. در آغاز، توسعه برحسب رشد اقتصادي تعريف مي‌شد و افزايش متغيرهاي کلان اقتصادي، مانند توليد ناخالص داخلي، سرمايه‌گذاري، درآمد و مانند آن، نشانه توسعه‌يافتگي جوامع بشمار مي‌آمد.

در دوره های اولیه بعد از جنگ جهانی دوم، تئوری های توسعه بیشتر بر مبنای رشد اقتصادی مطرح گردید. بدین گونه که رشد اقتصادی از طریق توزیع مناسب می تواند به توسعه اقتصادی منجر شود. در ادامه این روند، در دهه ۱۹۶۰ بحث توسعه همه جانبه مطرح گردید که ابعاد اجتماعی، فرهنگی، محیطی و غیره را وارد ادبیات توسعه نمود.

با گذشت زمان و افزايش اختلاف بين رفاه نسبي جوامع گوناگون در داخل يک کشور و بين کشورهاي مختلف، موضوع توزيع عادلانه و کاهش فقر و برخورداري اکثريت مردم از مواهب توسعه مطرح گرديد. اين تغيير نگرش، توجه به ابعاد اجتماعي توسعه و به‌دنبال آن، ويژگيهاي قومي و فرهنگي عواملي را مطرح ساخت که براساس تجارب کشورهاي غربي، موانع توسعه بشمار مي‌آمدند.

مکتب روهوت، که به توسعه همه جانبه روستايي معروف است، هدف توسعة روستايي را تغيير تدريجي و حتمي از کشاورزي معيشتي به کشاورزي تجاري مي‌داند. در نظر اين مکتب، توسعة روستايي به‌مثابه توسعة ملي و رشد کشاورزي، محور توسعة روستايي است. ويژگيهايي که اين مکتب براي توسعة روستايي برمي‌شمارد، درواقع عوامل توسعه همه‌جانبه ملي است. الگوي توسعة روستايي ويتز شامل قواعد عمومي زير است.

    • رشد اقتصادي و مزرعه خانوادگي محورهاي اساسي توسعة روستايي است.
    • نظام پشتيباني يک پيش‌نياز براي توسعة روستايي است.
    • سازماندهي به‌وسيله کشاورزان و براي کشاورزان به انجام مي‌رسد.
    • براي توسعة روستايي، صنعتي شدن امري ضروري است.
    • شهرنشيني عامل پيشبرد توسعة روستايي است.
  • مشارکت مردمي و سازماندهي دولتي از ضرورتهاي توسعه روستايي است.

از مهمترین عواملی که باعث شد تا توسعه همه جانبه مد نظر قرار گیرد و در یک برهه زمانی از فرایند توسعه همه توجهات را بسوی خود معطوف سازد، می توان به پیدایش نگرش سیستمی در مطالعات جغرافیایی و دلسردی از روشهای فن محور و دیوان سالارانه آن زمان اشاره نمود. واتر استون[۱] شش مولفه اساسی را برای دست یابی به توسعه همه جانبه روستایی با دوام پیشنهاد کرده است که عبارتند از؛

    • توسعه کشاورزی کاربر
    • طرح های کوچک و اشتغال زا
    • تأسیس صنایع کوچک و کاربر در مزارع و حواشی آنها
    • خودیاری و مشارکت محلی در تصمیم گیری ها
    • توسعه یک نظام سلسله مراتب شهری برابر پشتیبانی توسعه روستایی
  • امکانات نهادی مناسب و خوداتکا برای هماهنگی برنامه های چند بخشی

میسرا توسعه همه جانبه روستایی را به دلیل عدم توجه به فضا و ساختارهای فضایی و جدایی فضاهای روستایی و شهری از یکدیگر مورد نقد قرار داده است.

منابع و مآخذ :

  1. تقي زاده, فاطمه، توسعه پايدار، دانشنامه جامع مديريت شهري و روستايي، سازمان دهياري ها و شهرداري هاي کشور،۱۳۸۸
  2. آسايش, حسين، توسعه روستايي، دانشنامه جامع مديريت شهري و روستايي، سازمان دهياري ها و شهرداري هاي کشور،۱۳۸۸
  3. از کيا، مصطفي(۱۳۷۴): مقدمه اي بر جامعه شناسي توسعه روستايي،تهران، انتشارات اطلاعات
  4. سعيدي، عباس(۱۳۷۷)، مباني جغرافياي روستايي، تهران، انتشارات سمت
  5. ورنون، دبلیو راتن، طرح های توسعه همه جانبه روستایی، فصلنامه روستا و توسعه، شماره ۵، شهریور ۱۳۷۲
  6. میسرا، آر.پی، مباحثی پیرامون توسعه روستایی، ماهنامه جهاد، سال نهم شماره ۱۱۶، سال ۱۳۶۸

 

[۱] – water stone

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *